सा संस्कृतजालवृत्तिः। That Samskritam Blog

कदर्थितस्यापि हि धैर्यवृत्तेः

न शक्यते धैर्यगुणः प्रमार्ष्टुम्।

अधोमुखस्यापि कृतस्य वह्नेः

नाधः शिखा यान्ति कदाचिदेव॥

पदविभागः

कदर्थितस्य अपि हि धैर्यवृत्तेः न शक्यते धैर्यगुणः प्रमार्ष्टुम्। अधोमुखस्य अपि कृतस्य वह्नेः न अधः शिखाः यान्ति कदाचिद् एव॥

सन्धिः

• कदर्थितस्य + अपि, अधोमुखस्य + अपि, न + अधः (सवर्णदीर्घसन्धिः)
• शिखाः + यान्ति (विसर्गसन्धिः लोपः)
• कदाचित् + एव (जश्त्वसन्धिः)

अन्वयः

धैर्यवृत्तेः कदर्थितस्य अपि हि धैर्यगुणः प्रमाष्टुम् न शक्यते। कदाचित् एव अधोमुखस्य कृतस्य वह्नेः अपि अधः शिखाः न यान्ति॥

अन्वयार्थः

धैर्यवृत्तेः कदर्थितस्य अपि हि – although a brave person might be insulted or ignored, धैर्यगुणः प्रमाष्टुम् न शक्यते – the quality of courage cannot be wiped out from them, कदाचित् एव अधोमुखस्य कृतस्य वह्नेः अपि – although when fire (in a lamp for example) is placed facing downwards, अधः शिखाः न यान्ति – its flames do not point downwards (they always float up)

तात्पर्यम्

यद्यपि धैर्यवान् मनुष्यः विपत्तिम् अनुभवति तथापि तस्य धैर्यस्य च्युतिः न भवति। शोभनं दृष्टान्तम् – यद्यपि अग्निः अधोमुखः भवति तथापि तस्य शिखाः उपरि एव प्लवन्ते। तन्नाम अग्नेः शिखासु धैर्यवत्सु च गुणयोः नाशः न कदाचिद् भवेत् इति तात्पर्यम्।

Even though a valiant person might be insulted or ignored, their courage isn’t diminished. Here’s a wonderful analogy – even though fire is placed upside down (as in a lamp), its flames always float upwards. The natural qualities of fire and heroes never degrade despite the circumstances.